X.Q SỬ QUÁN VÀ NHỮNG NGƯỜI PHỤ NỮ THÊU TRANH


X.Q sử quán Đà Lạt- Nếu đến Đà Lạt mà không ghé thăm X.Q sử quán – Công ty tranh thêu nổi tiếng trong và ngoài nước để đắm chìm vào thế giới tranh huyền ảo, lộng lẫy thì sẽ rất tiếc. 


Bởi nơi này rất hợp với một Đà Lạt nhiều huyền thoại. Và nếu không một lần trò chuyện cùng ông Võ Văn Quân - Tổng giám đốc X.Q và những người phụ nữ thêu tranh thì sẽ không biết được những chuyện thật đáng nhớ. Không ngồi xem một nghệ nhân thêu tranh trong sử quán thì sẽ  không thấy được sự tài hoa kỳ diệu của con người, sẽ không thấy được  rằng cuộc sống xô bồ, ồn ã của chúng ta cần lắm những mơ ước, cần một cái gì đó như thi ca, như sự lãng mạn hay ánh sáng đầy mê dụ của tưởng tượng. Những ý niệm về hạnh phúc hay khổ đau, sự sinh sôi hay cái chết, sự tuyệt vọng hay niềm hy vọng của thân phận con người đều được tranh thêu kể lại với nhiều câu chuyện li kỳ đến mơ hồ và ám ảnh. Và một điều nổi bật, X.Q đặc biệt quan tâm đến phụ nữ, chú trọng và đề cao vai trò người phụ nữ Việt Nam, trân trọng những người phụ nữ làm nghề thêu, nâng cao  vị thế của họ trong xã hội. Rất nhiều tác phẩm tranh thêu do các nghệ nhân sáng tạo đã dành để tôn vinh cái đẹp của phụ nữ, kể những câu chuyện về họ. Rồi ngoài đời thực, các nghệ nhân (đa phần là nữ) sẽ lại kể chuyện đời mình qua tranh và lời giới thiệu cho du khách tham quan sử quán.

Những người phụ nữ của ông chủ X.Q
           Doanh nhân Võ Văn Quân gây dựng cơ nghiệp tạo nên thương hiệu tranh thêu X.Q nổi tiếng bắt đầu từ một người vốn học nghề y với hành trang là tuổi trẻ và sự cổ vũ, động viên của những người phụ nữ quanh mình. Đó là mẹ anh, vợ anh (chị Hoàng Lệ Xuân- đã được Nhà nước phong tặng là một trong mười nghệ nhân tài hoa) và các con anh.
       Anh Quân từng tâm sự với báo chí rằng, từ nhỏ, anh đã bị gọi là “đứa con không cha”, mẹ anh cũng không nhớ rõ anh sinh năm 1961, 1962 hay 1963 nữa. Một bà mẹ nuôi con một mình trong chiến tranh loạn lạc cùng bao hổ thẹn, tủi hờn của người bị ruồng bỏ, rồi có năm tháng đói rét cơ cực quá, người mẹ không nuôi được con mình, cậu bé Quân phải sống ở cô nhi viện. Điều đó luôn làm đau đớn trái tim anh.  Hình ảnh mẹ anh, người đàn bà thêu luôn sống trong im lặng, cam chịu và nhẫn nhục đã khiến trái tim anh như bị bóp nghẹt. Những bầm dập, thiệt thòi mà anh Quân phải chịu đã làm nên một người đàn ông bản lĩnh, ngang tàng, lãng tử và tài hoa. Anh đã quyết tâm làm nghề thêu để tìm lại vị trí xứng đáng cho người phụ nữ thêu. Vợ anh, người đàn bà xứ Huế, nơi có nghề thêu cung đình nổi tiếng đã  khiến anh say mê, quyết tâm làm nghề. Bạn bè anh cũng động viên. Rồi anh đã trụ lại Đà Lạt, nơi thiên đường hoa lá này làm nên một X.Q độc đáo. Anh Quân bộc bạch: “ Từ nghề y đến kinh doanh tôi đều đưa vào bản thân mình tiếng xôn xao của mẹ tôi, vợ tôi, những người phụ nữ làm nghề thêu, và cả đồng loại của mình nữa”. Tình yêu anh dành cho mẹ, cho vợ và các con gái của mình đã được kết tinh và thăng hoa trong toàn bộ sự nghiệp thêu tranh đầy tốn kém.
        Võ Văn Quân có đôi mắt buồn, hoạt ngôn, sâu sắc, hay kể chuyện. Mỗi câu chuyện anh kể đều như một huyền thoại thì phải. Câu chuyện nào cũng lấp lánh vẻ đẹp của người phụ nữ.  Anh là người luôn sáng tạo ra những khái niệm mới cho nghề thêu, tạo ra không khí huyền ảo của những lễ hội nghề thêu và tổ chức các lễ hội ấy một cách hoành tráng, bài bản. Nhiều người cho đó là “sến”, là “ cầu kỳ”, nhưng biết rằng, du khách đến với X.Q, tham dự những lễ hội ấy không hề nhỏ. Điều đó nâng cao vị thế của X. Q trong thị trường trong nước và quốc tế. Ví như “ Lễ hội kim gãy”, “ Lễ buộc sợi chỉ ước nguyện” mang tính nghi thức, đậm chất tâm linh nhằm tôn vinh cây kim, sợi chỉ nghề thêu và những phẩm cách cao quý của thợ thêu... Tâm nguyện lớn nhất của anh Quân là làm nghề thêu phát triển, hàng ngàn phụ nữ nghề thêu sẽ có đời sống đỡ hơn, họ sẽ tự hào, kiêu hãnh “ tôi là phụ nữ làm nghề thêu”. Hàng ngàn phụ nữ làm nghề thêu (hiện nay, X.Q có khoảng 3000 công nhân, hơn 90% là nữ) sẽ nở nụ cười đẹp nhất cho đất nước này, trổ hết tài hoa cho sự nghiệp thêu tranh, họ sẽ không còn mặc cảm về thân phận mình, được kính trọng dù có ở đâu. Anh cho biết, đời thì ngắn, mà nghệ thuật thì trường tồn, chỉ có nghệ thuật mới đem lại  ý nghĩa cho cuộc sống.  Đúng vậy, phía sau tranh thêu lộng lẫy là những hy sinh lớn của nhiều cuộc đời. Phía sau sự nghiệp thành công của anh Quân  là những người phụ nữ hết lòng vì nghệ thuật. 
Tâm sự của  nghệ nhân thêu tranh
         Những ngày ở Đà Lạt, trời cứ sớm nắng chiều mưa, tôi đến X. Q nhiều lần, nhưng lần nào cũng đông khách, các chị bận hết không có thời gian trò chuyện. Chờ mãi, chủ nhật mưa ấy tôi gặp được cô gái tên  An Nhiên ở bộ phận thương mại của công ty, quản lý phòng vé và hướng dẫn du khách. Nhiên đã giúp tôi gặp gỡ  một số nghệ nhân. Ngồi trước tôi là nghệ nhân thêu tranh Đỗ Thị Phượng 37 tuổi đang trầm tư thả hồn mình theo bức chân dung “ Nếp thời gian”. Khuôn mặt của một bà mẹ Tây Nguyên đôn hậu dần hiện ra dưới tay chị. Những sợi chỉ thêu uốn lượn như hiểu được mong ước của chị mà mềm mại dệt nên màu sắc. Chị Phượng cho biết, thêu tranh chân dung là khó nhất, bởi người thêu phải làm nổi bật lên được tâm trạng của khuôn mặt được thêu. Để thêu một  khuôn mặt như bức chị đang làm mất từ 4 đến 6 tháng, bức nhỏ hơn thì cũng hai tháng. Chị sẽ thêu khuôn mặt, những nghệ nhân khác sẽ thêu tóc, trang phục và phong cảnh xung quanh mất vài tháng nữa. Hàng năm trời bức tranh thêu mới hoàn thiện cùng bao công sức người thêu. Những bức tranh như vậy có giá bán rất cao, được khách nước ngoài ưa chuộng.
        Qua trò chuyện tôi được biết, trong khoảng hai ngàn nghệ nhân thêu của X.Q có khoảng bốn mươi nghệ nhân thêu chân dung, chị Phượng là một trong mười  nghệ nhân thêu chân dung giỏi. Chị theo nghề thêu từ năm 1996, khi chưa có tí hiểu biết gì về nghề thêu. Cô gái 21 tuổi khi ấy chỉ biết rằng, với kiến thức ít ỏi, sẽ tìm làm một nghề gì đó kiếm sống. Xem ti vi chị thấy nói về X.Q với tranh thêu đẹp mê hồn, những người con gái ngồi thêu mặc áo dài thật đẹp… Chị tìm đến với X.Q và được học nghề, được học kiến thức về hội họa, về mỹ học để có thể thêu tranh theo phác thảo của họa sĩ. Nhiều năm tháng chị kiên trì học từ cách cầm kim, đâm chỉ, rồi thêu tranh phong cảnh. Chị say mê lúc nào không biết, mỗi lúc mặc chiếc áo dài thướt tha, ngồi trong căn phòng thêu đầy âm nhạc và ánh sáng, chị đã quên hết mọi thứ, dồn cảm xúc cho tranh thêu. Chị đã học được cách thêu tranh chân dung từ các nghệ nhân đi trước. Khó nhất là thêu đôi mắt của nhân vật. Phải dồn tâm trí vào đấy hoàn toàn để toát lên cái thần thái của tranh. Chị bảo rằng, thêu đến mấy tháng trời một khuôn mặt, quen hết mọi đường nét, nhỡ may ra đời thường mà gặp người trong tranh thì nhận ra ngay. Hiện tại, với vài ba triệu tiền lương một tháng, dù thu nhập chưa cao, nhưng chị bằng lòng. Người chồng làm nghề trồng vườn của chị yêu chị, yêu tranh thêu nên đã động viên chị vượt qua những nỗi buồn.  Mỗi ngày có đến 8 tiếng chị ngồi bên tranh thêu ở Công ty nên mọi tâm tư tình cảm đều gửi gắm vào đưòng kim mũi chỉ. Chị sống với ký ức của một người thợ thêu và những sắc màu trong gian phòng này. Thủa còn là cô gái thêu trinh trắng, chị có một người đàn ông đưa đi đón về,  chị tự tay thêu khăn cho anh. Sau này là thêu những chiếc hoa lên áo cho các con. Tổ ấm bình dị mà hạnh phúc ấy làm người đàn bà thêu luôn sáng tạo những tác phẩm tài hoa. Chị Phượng là người đa cảm. Chị bảo rằng, khi thêu phải tĩnh tâm, lòng mình phải yên lành, nếu buồn bã thì không thể làm được. Điều đó lý giải vì sao các nghệ nhân thêu đều lưu giữ tình yêu thủy chung, lưu giữ những ký ức đẹp để làm hành trang sáng tạo. 
           Nghệ nhân Kiều Nguyễn Anh Nga 28 tuổi, vào làm trong X.Q từ 10 năm trước cũng chia sẻ rằng, tình yêu của chồng và các con, sự động viên từ họ đã khiến chị yên tâm cặm cụi thêu ngày này qua tháng khác, dù biết người phụ nữ thêu thiệt thòi nhiều.  Chị đang thêu bức tranh “ Sắc màu sông Hàn” trong căn phòng thêu tràn ngập âm nhạc và tranh. Chị bảo, mỗi khi mặc đẹp, ngồi thêu ở đây, lúc giải lao ngắm những du khách đến xem tranh thấy hạnh phúc lắm. Thấy mình tự tin, yêu đời hơn. Hỏi về thu nhập hàng tháng, chị chỉ cười không nói, nhưng tôi biết được rằng, các chị làm theo đơn đặt hàng của khách. Nếu bức tranh nào bán được giá cao thì nghệ nhân thêu cũng đựơc thưỏng tiền.  Các chị giống nhau một điểm là rất yêu công việc và sẵn sàng làm hướng dẫn viên giới thiệu về lịch sử X. Q. 

          Nghệ nhân thêu Lê Thị Thúy Hằng 29 tuổi, làm hướng dẫn viên kể lại nhiều câu chuyện như huyền thoại trong sử quán. Chị đứng trước bức tranh thêu khổ lớn  đang trưng bày “ Nụ hôn tội lỗi” kể lại chuyện tình yêu của một thợ thêu. “Cô gái thêu ấy tên là Tuyết Sương, vốn là một nghệ nhân thêu tranh phong cảnh giỏi. Hàng ngày chị đi làm, luôn có một anh họa sĩ lớn tuổi đi sớm, đứng đếm từng bước chân của chị xem các dấu chân có trùng nhau. Lâu dần thành quen, anh làm việc đó như một điều tất yếu. Bỗng bẵng đi một thời gian không thấy cô gái. Hỏi ra mới biết cô gái ốm vì bệnh hiểm nghèo. Anh họa sĩ đến thăm, thương cảm và yêu mến cô, anh đã cúi xuống hôn cô gái sau  khi hỏi và biết rằng cô chưa bao giờ hôn ai. Đêm ấy, cô gái mất. Người họa sĩ đã 52 tuổi dằn vặt về nụ hôn của mình với cô gái 19 tuổi ấy nên đã vẽ tranh cho thêu lại …”. Những câu chuyện như thế lấp đầy tâm hồn những người phụ nữ thêu tranh ở đây, khiến tôi có cảm giác họ sống khép kín trong một miền tranh riêng  của họ, ít quan tâm thế giới bên ngoài. Những dáng ngồi của họ lặng lẽ, dịu dàng mà lắm u ẩn càng làm cho nghệ thuật tranh thêu thêm huyền ảo.
       Các chị bằng tâm hồn nhạy cảm, qua bàn tay mình dường như đã lưu giữ được từng khoảnh khắc của thiên nhiên Đà Lạt  và tâm trạng con người vùng đất cao nguyên  vào tranh thêu. Chính các chị là những nghệ sĩ tài hoa làm nên danh tiếng cho ông chủ và thương hiệu X.Q Đà Lạt
nguồn: Sưu tầm
Reactions:

Nhận xét&Bình luận

| Copyright © 2014 Du lịch Đà Lạt: Dịch vụ tour du lịch Đà Lạt giá rẻ